Vertebral arter (VA) volumlerine göre 3 gruba ayrılır.
Grup 1; VA volümünde şiddetli derecede azalma (<120 ml/dk)
Grup 2; orta veya hafif derecede azalma (120–200 ml/dk)
Grup 3; VA volumleri (>200 ml/dk) normal olarak kabul edilir.
Vertebrobaziller yetmezlik (VBY) orta ve ileri yaş vertigolu hastalarda sık karşılaşılan bir problemdir. VBY’ li hastaların tanısında hastaların semptomları ve fizik muayenesi göz önünde bulundurulmakla birlikte tanısal testlere ve görüntüleme yöntemlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Vertebrobaziller yetmezliğin semptomları nonspesifik ve subjektiftir. Karotis arter sistemindeki patolojilerden kaynaklanan semptomlara oranla daha belirsizdir ve bulgular ile mevcut lezyon arasında bağlantı kurmak zordur. Klinik olarak sıklıkla vertigo, dizartri, bazen de ataksi, hemiparezi gibi semptomlarla ortaya çıkar.
VBY ateroskleroz, emboli, arteriyel disseksiyon gibi intrinsik nedenlerle ya da tendinöz bantlar, osteofit basısı gibi ekstrinsik nedenlere bağlı olarak vertebral arter hemodinamisinde değişiklik oluşmasıyla ortaya çıkabilir. Bununla birlikte nörolojik semptom ve bulgular iskemik değişikliklerin oluşturdukları beyin bölgesine göre çeşitlilik gösterir. VBY tanısının konulmasında görüntüleme yöntemleri klinisyene yol göstermektedir. Görüntüleme yöntemleri arasında; manyetik rezonans anjiyografi (MRA), bilgisayarlı tomografi anjiyografi, DSA (digital subtraction angiography) ve pozitron emisyon tomografi (PET) bulunmaktadır.
DSA kontrast madde kullanılması ve invaziv bir yöntem olmasından dolayı tanısal amaçlı olarak ilk sırada tercih edilmemektedir. MRA vertebral arterlerin görüntülenmesinde kullanılmakla birlikte hemodinami hakkında bilgi verememektedir. Yine diğer yöntemlerden BT anjiyografi ve PET’ in X ışını kullanılarak yapılması, kontrast madde kullanılması dezavantajlarıdır. Bu yöntemlerin bir kısmında hasta başı takip ölçümleri yapma imkânı yoktur. Vertebral arterin Doppler US ile değerlendirilmesi ise non invazif, kolay ve hasta başında uygulanabilen, ucuz, gereğinde tekrar etme imkanı olan bir görüntüleme yöntemi olup vertebral ve karotid arter hastalıklarıyla uğraşan hekimlere önemli tanısal veriler sunmaktadır. Ancak kullanıcıya bağımlı olması dezavantajıdır.
VBY, yaşlı populasyonda sık rastlanan bir problemdir. Bulanık görme, ataksi, vertigo, senkop veya ekstremite güçsüzlüğü gibi geçici serebral iskeminin nonspesifik semptomları ile prezente olan hastaların teşhisinde Doppler US önemli rol oynamaktadır. Renkli Doppler US, VA’lerin ekstrakraniyal bölümünün hemodinamisinin değerlendirilmesinde noninvazif kullanışlı bir metodtur.
Doppler ultrasonografi vertebral arterin ekstrakraniyal segmentlerinin değerlendirilmesinde etkin noninvazif bir tekniktir.8 Normal VA akım hız dalga formu; düşük basınçlı intrakraniyal sistemi beslediği için internal karotid akım formuna benzer şekilde sistolik bir tepe ve diyastol boyunca devam eden akım şeklindedir.
Pik sistolik hız 20–60 cm/sn gibi geniş bir aralıktadır (Şekil 1).2 Trattnig ve ark. normal popülâsyonda VA pik sistolik akım hızını 19–98 cm/sn (ortalama 56 cm/sn) arasında ölçmüşlerdir.
Bendick ve Jackson VA akım hızını 20 cm/sn nin üzerinde normal olarak; ancak 20 cm/sn nin altında değerlerde baskılanmış olarak değerlendirmişlerdir
Acar ve ark. VA hipoplazisi olan hastalarda, VA akım volümünün 200 ml/dk’nın altına düşmüş olanlarda VBY semptomlarının olduğunu gözlemlemişlerdir. Bendick ve ark. 12 VBY’li hastalarda VA akım volümlerinin 200 ml/dk nın altında olduğunu bildirmişlerdir.
Yazıcı ve ark. yaş ilerledikçe VA akım volümünde azalma izlemişlerdir. Seidel ve ark.14 ise yaş ilerledikçe karotis arter akım volümünde azalma izlenirken VA volümünde istatistiksel olarak azalma izlememişlerdir.
Özdemir ve ark. sağlıklı popülâsyonda yaş ilerledikçe pik sistolik akım hızında ve akım volümünde azalma olduğunu belirlemişlerdir.
Trattnig ve ark. VA RI değerini ortalama olarak 0.69 olduğunu bildirmişlerdir.
Acar ve ark. ortalama VA akım hızı ve akım volümlerinin şiddetli olarak baskılanan hastalarda orta derecede baskılanan hastalardan belirgin olarak düşük olduğunu izlemişlerdir
Doppler US VBY’li kişilerde değerli noninvazif bir görüntüleme yöntemidir. VBY’li hastalarda VA akım hızının ölçümüne ek olarak akım volümünün de ölçülmesinin tanıya katkıda bulunur.